مرجع

دانشنامه

هر صنعت، فن، ماده، نقش‌مایه و منطقه دارای مدخلی ساختاریافته است. هر مدخل وضعیت سردبیری، منابع و پیوند به اشیاء، هنرمندان و مکان‌های مرتبط با خود را دارد.

CeramicsMetalworkPaintingPaper artsTextilesWoodworkخوشنویسیسفالفلزکاریمنسوجاتنقاشیچوب

چوبدر خطر نابودی

خاتم‌کاریkhātam-kāri

هنری ایرانی برای کارگذاری تزئینی که در آن میله‌های ظریف چوب، استخوان و فلز در واحدهای ستاره‌ای دسته‌بندی می‌شوند، به ورقه‌های نازک بریده می‌شوند و بر سطح چوبی چسبانده می‌شوند تا موزاییکی هندسی و متراکم شکل بگیرد.

در حال بازبینیبه‌روزرسانی 2026-08-143 منبع

منسوجاتسنت زنده

فرش ایرانیfarsh-e irāni

منسوجی پرزدار و گره‌خورده به دست که در سراسر ایران در کارگاه‌های شهری، دارهای روستایی و ایل‌های عشایری بافته می‌شود و با ساختار، پالت رنگی و واژگان طرح منطقه‌ای از یکدیگر متمایز می‌شود.

در حال بازبینیبه‌روزرسانی 2026-09-023 منبع

منسوجاتسنت زنده

قالی تبریزqāli-e tabriz

سنت فرش کارگاهی تبریز در آذربایجان شرقی، که با طرح‌های ترسیم‌شده، روش بافت چاقو-قلاب ویژه و طیف گسترده‌ای از درجات ظرافت شناخته می‌شود.

منتشرشدهبه‌روزرسانی 2026-07-212 منبع

منسوجاتدر معرض خطر

ترمهtermeh

پارچه‌ای منقوش ایرانی که با پودهای اضافی بافته می‌شود، به‌طور تاریخی از ابریشم و پشم، و بیش از هر جای دیگر با یزد و کرمان پیوند دارد.

منتشرشدهبه‌روزرسانی 2026-06-302 منبع

فلزکاریدر معرض خطر

قلم‌زنیqalam-zani

سنت ایرانی تزئین ظروف مسی، برنجی و نقره‌ای با قلم‌های ریز که با چکش کوبیده می‌شوند و فلز را به خط، زمینه و برجستگی می‌سازند.

در حال بازبینیبه‌روزرسانی 2026-08-022 منبع

نقاشیسنت زنده

نگارگری ایرانیnegārgari-e irāni

سنت ایرانی نقاشی ریزنقش برای نسخه‌های خطی و مرقعات، ساخته‌شده از خط ظریف، رنگ صاف و درخشان و قراردادهای فضایی لایه‌ای به‌جای پرسپکتیو تک‌نقطه‌ای.

در حال بازبینیبه‌روزرسانی 2026-09-102 منبع

خوشنویسیسنت زنده

نستعلیقnastaʿliq

خطی شکسته و آویزان که در ایران برای شعر فارسی توسعه یافت و با خط زمینه شیب‌دار، تضاد تیز میان ضخیم و نازک و حروف پایانی جاروبی متمایز می‌شود.

منتشرشدهبه‌روزرسانی 2026-05-182 منبع

سفالسنت زنده

کاشی هفت‌رنگkāshi-e haft-rang

کاشی‌های مربعِ چندرنگ که با چند رنگ لعاب‌روی نقاشی و با هم پخته می‌شوند و امکان تولید طرح‌های معماری بزرگ را سریع‌تر از موزاییک کاشی بریده فراهم می‌کنند.

منتشرشدهبه‌روزرسانی 2026-04-222 منبع

منسوجاتسنت زنده

گبهgabbeh

قالی‌ای پرزدار، ضخیم و درشت‌گره که عمدتاً توسط بافندگان عشایری و روستایی زاگرس بافته می‌شود، با زمینه‌های باز، نقوش اندک و زبان طراحی کاملاً شخصی.

منتشرشدهبه‌روزرسانی 2026-03-112 منبع

Textilesسنت زنده

Kilim (Gelim)gelim

A flat, pileless woven textile made across Iran by interlocking or slit-weaving coloured weft threads over a warp, used as floor covering, storage bag, saddle cover and tent divider depending on region.

در حال بازبینیبه‌روزرسانی 2026-09-232 منبع

Textilesدر معرض خطر

Jajimjājim

A narrow-strip flatwoven textile, usually made in warp-faced bands on a portable loom and then sewn together into a wider cloth, traditionally used as bedding cover, floor spread or door hanging by village and pastoral households.

در حال بازبینیبه‌روزرسانی 2026-09-232 منبع

Textilesدر معرض خطر

Qalamkar block printingqalam-kār

A resist-dyed and block-printed cotton textile, historically associated with Isfahan, in which carved wooden blocks stamp repeating floral and figural patterns onto cloth in successive colour stages.

در حال بازبینیبه‌روزرسانی 2026-09-232 منبع

Textilesدر معرض خطر

Pateh embroidery (Kerman)pateh

A hand-embroidered wool textile from Kerman in which coloured silk or wool threads are worked in dense chain and satin stitching over a woollen ground, typically in a limited palette against a natural or dyed field.

در حال بازبینیبه‌روزرسانی 2026-09-232 منبع

Textilesدر معرض خطر

Sermeh-duzisermeh-duzi

A metal-thread embroidery technique in which fine gold or silver wire, or wire-wrapped thread, is couched onto velvet or other heavy cloth to create raised, reflective patterns, historically used on ceremonial garments and furnishings.

در حال بازبینیبه‌روزرسانی 2026-09-232 منبع

Textilesدر معرض خطر

Namad feltnamad

A non-woven wool textile made by matting and pressing raw wool fibres with moisture, heat and friction rather than by weaving, traditionally produced across Iran for floor coverings, cloaks and protective mats.

در حال بازبینیبه‌روزرسانی 2026-09-232 منبع

Textilesسنت زنده

Giveh footweargiveh

A traditional handmade summer shoe with a cotton-thread woven or crocheted upper and a sole historically made of pressed cotton fabric or leather, produced in a number of Iranian towns known for the craft.

در حال بازبینیبه‌روزرسانی 2026-09-232 منبع

Textilesدر خطر نابودی

Zilu (Meybod)zilu

A dense, pileless cotton floor covering woven on a horizontal loom, historically centred on the town of Meybod near Yazd, known for its plain-weave structure and geometric pattern created through warp and weft colour arrangement.

در حال بازبینیبه‌روزرسانی 2026-09-232 منبع

Metalworkسنت زنده

Minakari enamelmina-kāri

A decorative technique in which powdered coloured glass is fused by heat onto the surface of gold, silver or copper objects, producing a smooth, glossy coloured surface, historically practised in Isfahan on vessels, jewellery and decorative panels.

در حال بازبینیبه‌روزرسانی 2026-09-232 منبع

Metalworkدر معرض خطر

Filigree (Malileh)malīleh-kāri

A metalworking technique in which fine drawn wires of silver or gold, often twisted or beaded, are soldered into openwork lattices and coiled floral forms to build jewellery, vessels and decorative panels.

در حال بازبینیبه‌روزرسانی 2026-09-233 منبع

Ceramicsسنت زنده

Moarraq tile mosaickāshi-ye moʿarraq

A technique of architectural revetment in which monochrome glazed tiles are cut into small individual pieces to a template and set together, glaze face down, into a mortar bed to form complex polychrome patterns and inscriptions.

در حال بازبینیبه‌روزرسانی 2026-09-233 منبع

Ceramicsدر معرض خطر

Mina'i waresofāl-e minā'i

A historic overglaze-enamelled stonepaste ware produced mainly in Iran during the twelfth and early thirteenth centuries, decorated with figural and courtly scenes painted in multiple colours applied after glazing and fixed by a low second firing.

در حال بازبینیبه‌روزرسانی 2026-09-233 منبع

Ceramicsسنت زنده

Lalejin potterysofāl-e lālejin

A regional pottery tradition centred on the town of Lalejin near Hamadan, producing thrown and press-moulded glazed and unglazed earthenware, from utilitarian storage vessels to decorative tableware, in a large number of household workshops.

در حال بازبینیبه‌روزرسانی 2026-09-232 منبع

Woodworkدر معرض خطر

Gereh-chini latticegereh-chini

A joinery technique for building geometric lattice screens and panels from small, precisely cut wooden pieces assembled without glue or nails, using interlocking notched joints to form windows, doors and room dividers with openwork star and polygon patterns.

در حال بازبینیبه‌روزرسانی 2026-09-232 منبع

Woodworkدر معرض خطر

Wood carving (Monabbat)monabbat-kāri

A relief wood-carving technique in which solid panels, furniture and architectural elements are carved directly with chisels to produce raised or recessed floral, arabesque and geometric ornament, distinct from inlay techniques that build a surface from separate pieces.

در حال بازبینیبه‌روزرسانی 2026-09-232 منبع

Paper artsاحیاشده

Paper marbling (Abr-o-bad)abr o bād

A decorative paper technique in which pigments are floated and manipulated on a thickened liquid bath and then transferred to a sheet of paper by careful contact, producing swirling, veined patterns historically used for manuscript covers, borders and endpapers.

در حال بازبینیبه‌روزرسانی 2026-09-232 منبع

Paintingدر معرض خطر

Persian lacquer paintinglāki-kāri

A decorative technique in which papier-mâché or wooden objects, such as boxes, mirror cases and pen boxes, are painted with fine miniature-style scenes or floral ornament and then sealed under multiple coats of clear lacquer varnish.

در حال بازبینیبه‌روزرسانی 2026-09-232 منبع

Metalworkدر معرض خطر

Turquoise inlay (Firuzeh-kubi)firuzeh-kubi

A decorative technique, associated particularly with Mashhad, in which small chips of turquoise are set edge to edge with adhesive onto a metal object's surface to create a dense mosaic-like covering, most often seen on vessels, jewellery and decorative plates.

در حال بازبینیبه‌روزرسانی 2026-09-232 منبع